10 marca 2025 r. kontenerowiec feederowy Solong, obsługujący serwis Samskip Grangemouth–Rotterdam, wbił się przy prędkości ok. 16 węzłów w zakotwiczony tankowiec Stena Immaculate. Tankowiec wiózł paliwo lotnicze dla armii USA. Zginął marynarz, oba statki spłonęły, a duża część kontenerów na pokładzie Solong przepadła. W 2026 r. brytyjskie sądy wydały dwa rozstrzygnięcia, które na pierwszy rzut oka sobie przeczą. Kapitan trafił do więzienia za rażące niedbalstwo, a armator i tak może ograniczyć swoją odpowiedzialność do ustawowego limitu. Co ta historia mówi polskim eksporterom i importerom, których kontenery codziennie płyną feederami przez Morze Północne?
Scena: 16 węzłów w stronę zakotwiczonego tankowca
Jest 10 marca 2025 roku. Morze Północne, u wybrzeży Anglii.
Stena Immaculate stoi na kotwicy. To tankowiec pod banderą USA, załadowany paliwem lotniczym dla amerykańskiego wojska. Statek na kotwicy się nie porusza, więc z punktu widzenia przepisów o zapobieganiu zderzeniom na morzu to inne jednostki muszą go ominąć.
Solong płynie z Grangemouth w Szkocji do Rotterdamu. To typowy feeder, jakich w europejskiej żegludze bliskiego zasięgu pływają setki. Na pokładzie wiezie kontenery różnych nadawców, w tym zapewne ładunki, które w Rotterdamie miały przejść na większe statki albo trafić dalej koleją i ciężarówkami.
Solong nie zwalnia i nie zmienia kursu. Przy prędkości ok. 16 węzłów uderza w burtę tankowca. Paliwo lotnicze wycieka i zapala się. Ogień ogarnia oba statki. Na Solong zaginął członek załogi, Mark Angelo Pernia z Filipin. Jego ciała nie odnaleziono.
Kontenery na pokładzie Solong w dużej części płoną albo nadają się już tylko do utylizacji. Do akcji wkraczają ratownicy. Dla właścicieli ładunku zaczyna się wtedy druga, znacznie dłuższa historia.
Wyrok karny: sześć lat za rażące niedbalstwo
Sprawa wydaje się prosta. Statek w ruchu uderza w statek na kotwicy, a sąd karny ustala, że kapitan zawinił. 5 lutego 2026 r. kapitan Solong zostaje skazany na 6 lat więzienia za nieumyślne spowodowanie śmierci przez rażące niedbalstwo (gross negligence manslaughter). To w prawie angielskim poważny zarzut. Wymaga wykazania, że naruszenie obowiązków było tak rażące, że zasługuje na odpowiedzialność karną, a nie tylko cywilną.
Dla wielu właścicieli ładunku to w tym momencie sprawa zamknięta. Jest winny, jest wyrok, więc ktoś za spalone kontenery zapłaci w całości.
Aż do 22 maja 2026 r.
Admiralty Court: wina kapitana to nie wina armatora
W sprawie MS „Solong” v Samskip Multimodal BV [2026] EWHC 1211 (Admlty) armator Solong wystąpił do Admiralty Court o ustalenie, że może ograniczyć swoją odpowiedzialność za skutki kolizji. Podstawą jest Konwencja o ograniczeniu odpowiedzialności za roszczenia morskie z 1976 r. (LLMC). Według materiałów źródłowych sprawę rozpoznawał ten sam sędzia, który wcześniej orzekał w procesie karnym.
Sąd przyznał armatorowi prawo do limitacji. Uzasadnienie opiera się na konstrukcji, która wielu nadawców zaskakuje. Konwencja LLMC pozwala odebrać armatorowi prawo do ograniczenia odpowiedzialności tylko wtedy, gdy szkoda wynikła z jego osobistego działania lub zaniechania, popełnionego z zamiarem albo lekkomyślnie i ze świadomością, że szkoda prawdopodobnie powstanie. Rażąca wina kapitana, nawet przypieczętowana wyrokiem karnym, nie jest osobistą winą armatora.
W praktyce oznacza to, że odpowiedzialność armatora za roszczenia związane z kolizją zamyka się w funduszu ograniczenia. Jego wysokość zależy od pojemności statku, a nie od wartości zniszczonego mienia. Z tego samego funduszu zaspokajani są wszyscy wierzyciele, którzy dochodzą roszczeń za szkody w mieniu: armator tankowca, właściciele ładunku, podmioty poszkodowane przez zanieczyszczenie. Każdy dostaje proporcjonalną część.
Trzy zapory dla właściciela ładunku
Historia Solong dobrze pokazuje, dlaczego wyrok karny wobec kapitana tak mało zmienia dla właściciela kontenera. Między spalonym ładunkiem a pełnym odszkodowaniem stoją trzy niezależne zapory.
Zapora pierwsza: błąd nawigacyjny. Jeśli przewóz odbywa się na konosamencie podlegającym regułom haskim-visbijskim, przewoźnik nie odpowiada za szkodę wynikłą z działania, zaniedbania lub uchybienia kapitana i załogi w nawigacji lub zarządzaniu statkiem. Kolizja spowodowana złym prowadzeniem statku to klasyczny przykład błędu nawigacyjnego. Im wyraźniej sąd przypisze winę kapitanowi, tym mocniej przewoźnik może się na to wyłączenie powołać.
Zapora druga: globalna limitacja. Nawet gdy właściciel ładunku pozwie armatora poza umową przewozu, trafi na limit LLMC. Rozstrzygnięcie z 22 maja 2026 r. pokazuje, jak wysoko ustawiona jest poprzeczka dla przełamania tego limitu. Nie wystarczy udowodnić, że na statku stało się coś skandalicznego. Trzeba wykazać osobistą winę samego armatora, czyli w praktyce jego kierownictwa.
Zapora trzecia: zabezpieczenie ratownicze. Ratownicy, którzy gaszą pożar i holują wrak, mają prawo do wynagrodzenia. Za to wynagrodzenie odpowiada także ładunek, który udało się uratować. Zanim właściciel kontenera odbierze to, co z niego zostało, zwykle musi złożyć zabezpieczenie na poczet roszczeń ratowniczych. Płaci więc, zanim w ogóle zacznie dochodzić swoich praw, nawet gdy w niczym nie zawinił.
Uwaga dla polskiego eksportera
Mechanizm z Morza Północnego dotyczy każdej polskiej firmy, której kontener płynie feederem, czy to z Gdyni i Gdańska do Rotterdamu, Hamburga lub Bremerhaven, czy w drugą stronę.
- Reguły haskie-visbijskie chronią przewoźnika przed błędem kapitana. Wyłączenie za błąd w nawigacji lub zarządzaniu statkiem działa niezależnie od tego, jak poważny był ten błąd. Polski Kodeks morski przewiduje analogiczne rozwiązanie. Nawet w najlepszym przypadku odpowiedzialność przewoźnika jest ograniczona limitem od sztuki lub kilograma ładunku.
- Wyrok karny nie zastępuje postępowania cywilnego. Skazanie kapitana nie przesądza o odpowiedzialności armatora ani przewoźnika umownego wobec ładunku. To dwa różne porządki prawne, z różnymi przesłankami.
- Limit LLMC jest wspólny dla wszystkich poszkodowanych. Przy kolizji z tankowcem po fundusz sięgają armator drugiego statku, ubezpieczyciele, ładunki obu jednostek i poszkodowani przez zanieczyszczenie. Udział pojedynczego nadawcy może okazać się symboliczny.
- Incoterms decydują, czyj to problem. Przy FOB, FCA, CFR czy CPT ryzyko przechodzi na kupującego najpóźniej w porcie załadunku. Przy CIF i CIP sprzedający musi wprawdzie kupić ubezpieczenie, ale szkoda w drodze obciąża kupującego jako ubezpieczonego. Przy DAP, DPU i DDP ryzyko do miejsca przeznaczenia ponosi eksporter.
- Polisa cargo to jedyne realne zabezpieczenie. Ubezpieczenie na warunkach Institute Cargo Clauses (A) obejmuje szkody wynikłe z kolizji i pożaru. Standardowo pokrywa też koszty ratownictwa przypadające na ładunek. Kluczowe jest, by ubezpieczyciel wystawił gwarancję ratowniczą, bez której ładunek nie zostanie wydany.
Praktyczny wniosek: Sprawdź, na jakich warunkach Incoterms sprzedajesz i kupujesz, i ustal jednoznacznie, kto ubezpiecza ładunek na etapie feedera. Upewnij się, że polisa cargo obejmuje koszty ratownictwa i obowiązek wystawienia gwarancji. Po zdarzeniu zgłaszaj szkodę ubezpieczycielowi niezwłocznie i nie czekaj na wynik postępowania karnego, bo terminy na roszczenia biegną niezależnie od niego.
Morał
W odcinku #4 pisaliśmy o pożarze na MSC Flaminia, a w odcinku #6 o tym, że cały kontener nie chroni przed rachunkiem za cudzą katastrofę. Historia Solong dopisuje do tej listy kolejny paradoks. Sąd może uznać, że kapitan zawinił tak bardzo, że trafia do więzienia. Mimo to ten sam mechanizm prawny, który od dziesięcioleci porządkuje żeglugę, chroni armatora i przewoźnika przed pełnym rachunkiem.
To nie luka w systemie, tylko jego konstrukcja. Prawo morskie celowo rozkłada ryzyko tak, by ładunek ubezpieczał się sam. Kto o tym nie wie, odkrywa to w najgorszym momencie: gdy jego kontener stoi na nadpalonym wraku, a ratownik czeka na gwarancję.
Wina kapitana może zaprowadzić go do więzienia, ale Twój ładunek ratuje tylko polisa.
Źródła
- MS „Solong” v Samskip Multimodal BV [2026] EWHC 1211 (Admlty), High Court of Justice, Admiralty Court, wyrok z 22 maja 2026 r.
Stan faktyczny i prawny na listopad 2026.
Nasze poprzednie publikacje z serii „Mroczne historie”
- Po co nam FOB? mroczne historie #1
- Naprawdę CIF?! mroczne historie #2
- EXW moją tarczą? Jeden podpis i odpowiadasz za wszystko: ładunek, szkody przewoźnika i potencjalnie osób trzecich! mroczne historie #3
- Tykająca bomba zegarowa w ładowni numer 4 - Mroczne historie #4
- Miedź czy nie mieć? - mroczne historie #5
- Twój kontener jest cały. I tak zapłacisz - Mroczne Historie #6
- Naprawdę DDP? — Mroczne Historie #7
- Jedna litera, 800 tysięcy euro i wyroki więzienia. Anatomia „fake carrier fraud” - Mroczne historie #8
- Nie mój wagon, nie moja wina? - Mroczne Historie #9
- Jak luźny kabel zatopił most i kosztował armatora 2,25 mld USD - Mroczne historie #10
- Twój ładunek. Nie Twój przewoźnik - Mroczne historie #11
- Dowód, który poszedł na dno - Mroczne Historie #12
- Bloki betonowe w cenie miedzi - Mroczne historie #13
- Paleta czy paczka? - Mroczne historie #14
- Okup zapłacił armator. Rachunek i tak trafił do właściciela ładunku - Mroczne historie #15
- Żółta Flota: osiem lat w martwym punkcie, czyli jak jedna wojna zamroziła piętnaście statków. - Mroczne historie #16
- Jak fala melasy zabiła 21 osób w Bostonie - Mroczne historie #17
- Karnet TIR ze stemplem celnika, i tak się nie liczy - Mroczne historie #18
- Wolny handel pod lufami - Mroczne historie #19
- Piraci, których zamówił właściciel - Mroczne historie #20
- Volcafe: kawa zamokła od własnej wilgoci. Kto miał to udowodnić? Mroczne historie #21
- Za etykietę 110 milionów, za ładunek zero – Mroczne historie #22
- Kontener jako zakładnik – Mroczne historie #23
