Zwolnienie z VAT w eksporcie: czy wystarczy karnet TIR?

Karnet TIR ze stemplem celnika – i tak się nie liczy

Rumunia, początek 2012 roku. Do siedziby Cartrans Spedition SRL – firmy brokerskiej organizującej transport drogowy towarów do krajów spoza Unii Europejskiej – przychodzi kontrola skarbowa. Sprawa wydaje się rutynowa: urząd sprawdza, czy firma słusznie korzystała ze zwolnienia z VAT na usługi transportowe bezpośrednio związane z eksportem towarów poza terytorium UE. Cartrans, jak każdy przewoźnik działający w eksporcie, latami wystawiał faktury bez VAT, opierając się na przekonaniu, że skoro towar faktycznie opuścił Unię, usługa transportowa jest zwolniona z podatku. Niestety, to założenie okazało się błędne.

Dowód, który wcale nie jest dowodem

Urząd skarbowy w Ploeszti przeanalizował siedem faktur Cartransu i doszedł do wniosku, że firma nie udowodniła w sposób wymagany przez rumuńskie przepisy, że towary rzeczywiście zostały wyeksportowane. Nie chodziło o to, że eksportu nie było – chodziło o to, że zabrakło jednego, konkretnego rodzaju dokumentu: umowy przewozu zawartej z beneficjentem usługi, szczegółowych dokumentów przewozowych oraz – przede wszystkim – celnej deklaracji wywozowej w formie wymaganej przez krajowe przepisy.

Cartrans bronił się tym, co faktycznie posiadał: karnetami TIR i listami przewozowymi CMR poświadczonymi przez organy celne krajów, do których firma transportowała towary. Argumentował, że karnet TIR – dokument, który towarzyszy każdemu przewozowi od momentu załadunku, przez granice tranzytowe, aż po urząd celny przeznaczenia poza UE – zawiera dokładnie te informacje, które miałyby wynikać z „brakującej" deklaracji: opis towaru i potwierdzenie organów celnych, że towar rzeczywiście dotarł do miejsca przeznaczenia poza Unią. Fiskus był nieugięty: liczy się jeden, ściśle określony dokument. Reszta – nawet jeśli merytorycznie potwierdza to samo – się nie liczy.

Spór trafia do Luksemburga

Sprawa powędrowała do Tribunalul Prahova, rumuńskiego sądu, który – zamiast rozstrzygać samodzielnie – zadał Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytanie: czy państwo członkowskie może uzależniać zwolnienie z VAT dla usług transportowych związanych z eksportem od przedstawienia jednego, ściśle zdefiniowanego dokumentu, skoro unijna dyrektywa VAT tego wprost nie wymaga?

W lipcu 2018 roku rzeczniczka generalna Eleanor Sharpston wydała opinię, w której zwróciła uwagę na coś, co brzmi jak oczywistość, a dla rumuńskiego fiskusa oczywiste nie było: podatnik taki jak Cartrans nie musi udowadniać, że towary rzeczywiście zostały wyeksportowane – musi jedynie wykazać, że świadczone usługi transportowe były bezpośrednio związane z eksportem towarów. Sposób, w jaki się to wykazuje, nie jest regulowany prawem unijnym wprost – ale, jak zauważyła rzeczniczka, choć karnet TIR nie musi być rozstrzygającym dowodem eksportu, stanowi istotny dokument w ocenie, czy usługi transportowe były bezpośrednio powiązane z wywozem towarów.

Wyrok: nie ma jednego "świętego" papierka

8 listopada 2018 roku Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-495/17. Sędziowie orzekli jednoznacznie: zwolnienia z VAT dla usług transportowych związanych z eksportem nie można ściśle uzależniać od przedstawienia celnej deklaracji wywozowej – organy podatkowe muszą zamiast tego ocenić, czy istnieją wystarczające dowody potwierdzające, że towary zostały wyeksportowane, biorąc pod uwagę wszystkie dostępne informacje. Co więcej, Trybunał wprost uznał, że karnet TIR poświadczony przez organy celne stanowi ważny dokument wskazujący, że towary opuściły Unię i dotarły do miejsca przeznaczenia, i powinien być brany pod uwagę jako dowód eksportu.

Formalnie: Cartrans wygrał. Praktycznie: cała ta batalia – kontrola, odwołanie, sąd krajowy, opinia rzecznika, wyrok Trybunału – zajęła prawie siedem lat. Siedem lat niepewności, kosztów prawnych i zamrożonego ryzyka podatkowego za coś, co firma robiła zgodnie z powszechną praktyką branżową.

Wyrok w sprawie Cartrans nie oznacza, że od teraz „każdy dokument wystarczy". Trybunał nie stworzył zamkniętej listy akceptowalnych dowodów – powiedział jedynie, że państwo członkowskie nie może sztywno wymagać wyłącznie jednego, konkretnego papierka, ignorując inne wiarygodne dowody. To rozstrzygnięcie zasady, nie instrukcji obsługi. W praktyce oznacza to, że przewoźnik czy spedytor wciąż nie ma stuprocentowej pewności, jaki zestaw dokumentów obroni go przed urzędem skarbowym – dowiaduje się tego dopiero wtedy, gdy urząd zakwestionuje jego rozliczenia, a spór trafi przed sąd.

Co gorsza, zasada wypracowana w sprawie Cartrans nie zamknęła tematu – w kolejnych latach Trybunał musiał ją doprecyzowywać w innych sprawach (m.in. czeskiej sprawie Vinš, C-275/18, dotyczącej dowodów wywozu towarów), a poszczególne kraje UE do dziś różnie interpretują, jakie dokumenty „wystarczająco" potwierdzają eksport. Dla firmy transportowej działającej w kilku jurysdykcjach jednocześnie oznacza to grunt, który wciąż może się osunąć spod nóg – mimo korzystnego wyroku sprzed lat.

Lekcja dla branży

Dla spedytorów i przewoźników płynie z tego twarda wskazówka: samo posiadanie „logicznego" kompletu dokumentów nie chroni przed sporem – trzeba znać lokalne wymogi formalne kraju, w którym rozliczana jest usługa, i nie polegać wyłącznie na tym, że coś „przecież widać po papierach". Warto też pamiętać, że nawet wygrana przed Trybunałem Sprawiedliwości UE nie kończy tematu raz na zawsze – tworzy jedynie zasadę, o którą trzeba będzie jeszcze niejednokrotnie walczyć z lokalnym fiskusem.

Źródła:

‍

Nasze poprzednie publikacje z serii "Mroczne historie"

‍

Want to better plan your supply chain?

Our experts will help you select a transport solution tailored to your destination, cargo type, and operational priorities. Call us at +48 720 803 853 or email us directly at biuro@insphera.pl.

Karnet TIR ze stemplem celnika, i tak się nie liczy - Mroczne historie #18